INDIAN SUCCESSION ACT, 1925 • SECTION 63 • MAHARASHTRA RULES

मृत्यूपत्र फॉरमॅट मराठी: कायदेशीर नमुना व नियम

भारतीय वारसा कायदा १९२५ च्या कलम ६३ नुसार कायदेशीररित्या वैध मृत्यूपत्र फॉरमॅट मराठी (Will Format in Marathi) साध्या कागदावर तयार करा. दोन साक्षीदारांचे साक्षांकन, गृहनिर्माण संस्था (CHS) फ्लॅट ट्रान्सफर, प्रोबेट नियम व वकिलांचे थेट मार्गदर्शन.

मृत्यूपत्र नमुना पहा व कॉपी करा
कलम ६३
२ साक्षीदार साक्षांकन अनिवार्य
₹० स्टॅम्प ड्युटी
साध्या पांढऱ्या कागदावर १००% वैध
ऐच्छिक नोंदणी
SRO बुक ३ अधिकृत तरतूद
मुंबई प्रोबेट
हायकोर्ट कलम २१३ कार्यक्षेत्र
मृत्यूपत्र फॉरमॅट मराठी: भारतीय वारसा कायदा कलम ६३ नुसार कायदेशीर नमुना
महाराष्ट्र व भारतीय कायद्यानुसार प्रमाणित नमुना • कलम ६३ व दोन साक्षीदार आवश्यक
साध्या कागदावर १००% वैध
महत्त्वाचा सारांश: मराठीत मृत्यूपत्र लिहिताना लक्षात ठेवावयाच्या गोष्टी
  • साध्या कागदावर वैधता (Plain Paper Validity): मृत्यूपत्रासाठी कोणत्याही स्टॅम्प पेपरची (Stamp Paper) अजिबात आवश्यकता नाही. कलम ७४ नुसार पांढऱ्या कागदावर मराठीत लिहिलेले मृत्यूपत्र पूर्णपणे कायदेशीर ठरते.
  • दोन स्वतंत्र साक्षीदार (Two Independent Witnesses): कलम ६३(क) नुसार दोन सज्ञान व्यक्तींनी मृत्युपत्रकर्त्याला सही करताना प्रत्यक्ष पाहणे आणि स्वतः साक्षीदार म्हणून सही करणे आवश्यक आहे. लाभार्थी साक्षीदार असू नये.
  • नोंदणी ऐच्छिक परंतु सुरक्षित (Registration is Optional): नोंदणी कायदा कलम १८(इ) नुसार नोंदणी सक्तीची नाही, मात्र भविष्यातील कौटुंबिक तंटे व खोट्या सह्यांचे आरोप टाळण्यासाठी दुय्यम निबंधकांकडे (SRO) नोंदणी करणे उत्तम.
  • सोसायटी फ्लॅट व नॉमिनी (CHS Flat & Nominee): सुप्रीम कोर्टाच्या *Indrani Wahi* निकालानुसार सोसायटीतील नॉमिनी हा केवळ तात्पुरता विश्वस्त असतो; खरी कायदेशीर मालकी मृत्यूपत्रातील लाभार्थ्यालाच मिळते.
कायदेशीर चौकट व नियम

1. कायदेशीर पाया: भारतीय वारसा कायदा कलम ६३ चे नियम

महाराष्ट्रामध्ये स्वतःच्या कष्टाने कमावलेल्या स्थावर (घर, फ्लॅट, शेतजमीन) आणि जंगम (बँक ठेवी, शेअर्स, सोने) मालमत्तेचे मृत्यूनंतर वाटप कसे व्हावे, हे ठरवण्यासाठी मृत्यूपत्र (Will / Testament) हा सर्वात सुरक्षित आणि कायदेशीर दस्तऐवज आहे. भारतीय वारसा कायदा, १९२५ (Indian Succession Act, 1925) च्या कलम ५९ नुसार, कोणताही सज्ञान आणि निरोगी मानसिक स्थिती असलेला नागरिक स्वतःचे मृत्यूपत्र करू शकतो.

अनेक लोकांचा असा गैरसमज असतो की मृत्यूपत्र केवळ इंग्रजीतच करावे लागते किंवा महागड्या स्टॅम्प पेपरवर नोटरी करणे सक्तीचे असते. भारतीय वारसा कायद्याच्या कलम ७४ मध्ये स्पष्ट म्हटले आहे की, मृत्यूपत्रासाठी कोणतीही विशिष्ट तांत्रिक भाषा आवश्यक नाही. मृत्युपत्रकर्त्याची इच्छा आणि उद्देश स्पष्ट असणे हीच एकमेव कायदेशीर कसोटी आहे. त्यामुळे मराठी भाषेत आपल्या मातृभाषेत लिहिलेले मृत्यूपत्र देशातील कोणत्याही न्यायालयात १००% ग्राह्य धरले जाते.

मात्र, मृत्यूपत्र वैध ठरण्यासाठी कलम ६३ मधील पुढील तीन वैधानिक अटी पूर्ण करणे अनिवार्य आहे:

१. मृत्युपत्रकर्त्याची स्वाक्षरी

मृत्युपत्रकर्त्याने मृत्यूपत्राच्या प्रत्येक पानावर स्वतःची स्वाक्षरी किंवा अंगठ्याचा ठसा उमटवणे आवश्यक आहे.

२. दोन साक्षीदार (कलम ६३)

किमान दोन स्वतंत्र साक्षीदारांनी मृत्युपत्रकर्त्याला सही करताना प्रत्यक्ष पाहिलेले असावे आणि स्वतः सही करावी.

३. साक्षीदारांची पात्रता (कलम ६७)

ज्या व्यक्तीला मृत्यूपत्रात हिस्सा दिला आहे, ती व्यक्ती किंवा तिचा जोडीदार साक्षीदार असू नये.

कायदेशीर मृत्यूपत्र मसुदा

2. मृत्यूपत्र फॉरमॅट मराठी: प्रत्यक्ष कायदेशीर नमुना

खाली मुंबई, पुणे, नाशिक, नागपूरसह संपूर्ण महाराष्ट्रात कायदेशीरदृष्ट्या पूर्णपणे ग्राह्य असणारा अधिकृत मृत्यूपत्र फॉरमॅट मराठी (Mrutyupatra Format) दिलेला आहे. हा मसुदा तुम्ही कॉपी करू शकता किंवा डाऊनलोड करून साध्या कागदावर टाईप करू शकता.

मृत्यूपत्र / इच्छापत्र अधिकृत नमुना (मराठी)
॥ श्री गणेशाय नमः ॥ मृत्यूपत्र / इच्छापत्र (LAST WILL AND TESTAMENT) मी खाली सही करणार: नाव: श्री/श्रीमती [मृत्युपत्रकर्त्याचे पूर्ण नाव] वय: [वय] वर्षे, व्यवसाय: [व्यवसाय], धर्म: [धर्म] पॅन क्रमांक: [पॅन क्र.] आधार कार्ड क्रमांक: [आधार क्र.] सध्याचा पत्ता: [सध्याचा पूर्ण रहिवासी पत्ता] आज दिनांक [दिनांक] रोजी [शहर/गाव], महाराष्ट्र येथे खालीलप्रमाणे माझे शेवटचे मृत्यूपत्र लिहून ठेवत आहे: १. मानसिक व शारीरिक स्वास्थ्याची घोषणा (Sound Mind & Capacity): मी याद्वारे घोषित करतो/करते की, आज रोजी मी पूर्णपणे शुद्धीवर, निरोगी मानसिक स्थितीत आणि विचारशक्ती शाबूत असताना हे मृत्यूपत्र करत आहे. हे मृत्यूपत्र तयार करण्यासाठी माझ्यावर कोणाचाही दबाव, फसवणूक, धाकधपटशा किंवा अवाजवी प्रभाव (Undue Influence) नाही. हे माझे स्वतंत्र मर्जीने केलेले अंतिम मृत्यूपत्र आहे. २. पूर्वीची सर्व मृत्यूपत्रे रद्दबातल (Revocation of Prior Wills): मी यापूर्वी स्वतः केलेले कोणतेही मृत्यूपत्र, इच्छापत्र, पुरवणीपत्र (Codicil) किंवा मृत्युसमयीची व्यवस्था असेल, तर ती सर्व मी या मृत्यूपत्राद्वारे पूर्णपणे रद्द (Revoke) ठरवत आहे. आजचे हे मृत्यूपत्र माझे शेवटचे आणि अंतिमतः कायदेशीर मृत्यूपत्र राहील. ३. कौटुंबिक वारसदारांची माहिती (Family Details): माझ्या कुटुंबात खालील कायदेशीर वारसदार आहेत: (अ) पती / पत्नी: श्री/श्रीमती [नाव], वय [वय] वर्षे. (ब) मुलगा: श्री [नाव], वय [वय] वर्षे. (क) मुलगी: श्रीमती/कु [नाव], वय [वय] वर्षे. ४. अंमलबजावणीदाराची नेमणूक (Appointment of Executor): माझ्या मृत्यूनंतर या मृत्यूपत्राची कायदेशीर अंमलबजावणी करण्यासाठी आणि माझ्या मालमत्तेचे वाटप सुरळीतपणे पार पाडण्यासाठी मी श्री/श्रीमती [अंमलबजावणीदाराचे पूर्ण नाव], वय [वय] वर्षे, आधार क्र. [आधार क्र.], राहणार [पत्ता] यांची नेमणूक 'अंमलबजावणीदार' (Executor) म्हणून करत आहे. जर काही कारणास्तव ते हे काम पाहू शकले नाहीत, तर पर्यायी अंमलबजावणीदार म्हणून श्री/श्रीमती [पर्यायी नाव] हे काम पाहतील. ५. माझ्या मालकीच्या मिळकतींचा तपशील (Schedule of Properties): मी माझ्या हयातीत स्वतःच्या कमाईतून व परिश्रमातून खालील स्थावर व जंगम मिळकती स्वकष्टार्जित (Self-Acquired) म्हणून संपादित केलेल्या असून, त्यावर माझा संपूर्ण व अनिर्बंध मालकी हक्क आहे: (अ) स्थावर मिळकत (Immovable Property): फ्लॅट क्र. [फ्लॅट क्रमांक], मजला [मजला], इमारत नाव [इमारतीचे नाव], [सोसायटीचे पूर्ण नाव] सहकारी गृहनिर्माण संस्था मर्यादित, [रस्त्याचे नाव], [परिसर], [शहर/गाव], पिनकोड [पिन], सीटीएस क्र. [CTS No.] व सर्व्हे क्र. [Survey No.], क्षेत्रफळ अंदाजे [क्षेत्रफळ] चौ.फूट (बिल्ट-अप). (ब) जंगम मिळकत (Movable Property): १. स्टेट बँक ऑफ इंडिया, शाखा [शाखा], बचत खाते क्र. [खाते क्र.] मधील शिल्लक रक्कम. २. बँक मुदत ठेवी (Fixed Deposits): [बँकेचे नाव], एफडी पावती क्र. [पावती क्र.]. ३. डीमॅट खाते: [डिपॉझिटरी नाव], क्लायंट आयडी [डीमॅट क्र.] मधील सर्व शेअर्स व म्युच्युअल फंड्स. ४. बँक लॉकर क्र. [लॉकर क्र.], [बँकेचे नाव व शाखा] मधील सोन्या-चांदीचे दागिने व वस्तू. ५. चारचाकी वाहन क्र. [गाडी क्रमांक]. ६. मिळकतीचे वाटप आणि अधिकार (Devolution of Assets): माझ्या मृत्यूनंतर माझ्या मिळकतीचे वाटप खालीलप्रमाणे होईल: (अ) माझी वरील परिच्छेद ५(अ) मधील स्थावर मिळकत (फ्लॅट) चा संपूर्ण मालकी हक्क, अधिकार व ताबा मी माझे/माझी [नाते व लाभार्थ्याचे नाव] यांना पूर्णपणे देत आहे. माझ्या मृत्यूनंतर ते/त्या या मिळकतीचे एकमेव पूर्ण मालक राहतील. संबंधित गृहनिर्माण संस्थेने (CHS) त्यांच्या नावे शेअर्स व फ्लॅट ट्रान्सफर करून घ्यावा. (ब) जंगम मिळकतीचे वाटप: वरील परिच्छेद ५(ब) मधील बँक खाती, मुदत ठेवी, शेअर्स व दागिन्यांचे वाटप मी माझे/माझी [नाते व लाभार्थ्याचे नाव] यांना समान / विशिष्ट प्रमाणात देत आहे. (क) नामनिर्देशन (Nomination) बाबत स्पष्टीकरण: माझ्या कोणत्याही मालमत्तेत किंवा सोसायटीत कोणाचेही नामनिर्देशन (Nominee) नोंदवलेले असले तरी, ते केवळ प्रशासकीय सोयीसाठी असून या मृत्यूपत्रातील लाभार्थ्यालाच त्या मालमत्तेची खरी मालकी मिळेल. ७. स्वाक्षरी व साक्षांकन (Attestation Clause): मी वरील सर्व मजकूर शांतपणे वाचून समजून घेतला असून, तो माझ्या इच्छेनुसार आहे याची खात्री करून मी खालील दोन स्वतंत्र साक्षीदारांच्या उपस्थितीत आज दिनांक [दिनांक] रोजी [ठिकाण] येथे माझी स्वाक्षरी केली आहे. मृत्युपत्रकर्त्याची स्वाक्षरी / अंगठ्याचा ठसा: _____________________ नाव: श्री/श्रीमती [पूर्ण नाव] ८. साक्षीदारांचे साक्षांकन विधान (Statement by Two Witnesses - Section 63): आम्ही खाली सही करणारे दोन्ही साक्षीदार याद्वारे प्रमाणित करतो की: १. मृत्युपत्रकर्ते श्री/श्रीमती [नाव] यांनी आमच्या समक्ष व उपस्थितीत या मृत्यूपत्रावर स्वतःची स्वाक्षरी केली आहे. २. स्वाक्षरी करताना ते/त्या पूर्णपणे शुद्धीवर, सज्ञान आणि निरोगी मानसिक स्थितीत होते. ३. मृत्युपत्रकर्त्यांच्या विनंतीवरून, त्यांच्या समक्ष आणि आम्ही दोघांनी एकमेकांच्या उपस्थितीत साक्षीदार म्हणून स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. साक्षीदार क्रमांक १: स्वाक्षरी: _____________________ पूर्ण नाव: [साक्षीदाराचे नाव] वय: [वय] वर्षे, व्यवसाय: [व्यवसाय] पत्ता: [पूर्ण पत्ता] आधार क्रमांक: [आधार क्र.] साक्षीदार क्रमांक २: स्वाक्षरी: _____________________ पूर्ण नाव: [साक्षीदाराचे नाव] वय: [वय] वर्षे, व्यवसाय: [व्यवसाय] पत्ता: [पूर्ण पत्ता] आधार क्रमांक: [आधार क्र.]
टीप: ब्रॅकेट [ ] मधील माहिती स्वतःच्या मिळकतीनुसार व नावानुसार बदलावी.
द्विभाषिक तुलना व भाषांतर

3. द्विभाषिक तुलना: मराठी नमुना आणि इंग्रजी भाषांतर

कुटुंबातील इतर सदस्यांना किंवा बँकेत/सोसायटीत सादर करण्यासाठी बऱ्याचदा मराठी मृत्यूपत्राचा इंग्रजी अनुवाद लागतो. खालील बटणे वापरून तुम्ही मराठी आणि इंग्रजी कायदेशीर मजकुराची तुलना करू शकता.

मराठी मूळ कायदेशीर मसुदा (Native Marathi Template)
॥ श्री गणेशाय नमः ॥ मृत्यूपत्र / इच्छापत्र (LAST WILL AND TESTAMENT) मी खाली सही करणार: नाव: श्री/श्रीमती [मृत्युपत्रकर्त्याचे पूर्ण नाव] वय: [वय] वर्षे, व्यवसाय: [व्यवसाय], धर्म: [धर्म] पॅन क्रमांक: [पॅन क्र.] आधार कार्ड क्रमांक: [आधार क्र.] सध्याचा पत्ता: [सध्याचा पूर्ण रहिवासी पत्ता] आज दिनांक [दिनांक] रोजी [शहर/गाव], महाराष्ट्र येथे खालीलप्रमाणे माझे शेवटचे मृत्यूपत्र लिहून ठेवत आहे: १. मानसिक व शारीरिक स्वास्थ्याची घोषणा (Sound Mind & Capacity): मी याद्वारे घोषित करतो/करते की, आज रोजी मी पूर्णपणे शुद्धीवर, निरोगी मानसिक स्थितीत आणि विचारशक्ती शाबूत असताना हे मृत्यूपत्र करत आहे. हे मृत्यूपत्र तयार करण्यासाठी माझ्यावर कोणाचाही दबाव, फसवणूक, धाकधपटशा किंवा अवाजवी प्रभाव (Undue Influence) नाही. हे माझे स्वतंत्र मर्जीने केलेले अंतिम मृत्यूपत्र आहे. २. पूर्वीची सर्व मृत्यूपत्रे रद्दबातल (Revocation of Prior Wills): मी यापूर्वी स्वतः केलेले कोणतेही मृत्यूपत्र, इच्छापत्र, पुरवणीपत्र (Codicil) किंवा मृत्युसमयीची व्यवस्था असेल, तर ती सर्व मी या मृत्यूपत्राद्वारे पूर्णपणे रद्द (Revoke) ठरवत आहे. आजचे हे मृत्यूपत्र माझे शेवटचे आणि अंतिमतः कायदेशीर मृत्यूपत्र राहील. ३. कौटुंबिक वारसदारांची माहिती (Family Details): माझ्या कुटुंबात खालील कायदेशीर वारसदार आहेत: (अ) पती / पत्नी: श्री/श्रीमती [नाव], वय [वय] वर्षे. (ब) मुलगा: श्री [नाव], वय [वय] वर्षे. (क) मुलगी: श्रीमती/कु [नाव], वय [वय] वर्षे. ४. अंमलबजावणीदाराची नेमणूक (Appointment of Executor): माझ्या मृत्यूनंतर या मृत्यूपत्राची कायदेशीर अंमलबजावणी करण्यासाठी आणि माझ्या मालमत्तेचे वाटप सुरळीतपणे पार पाडण्यासाठी मी श्री/श्रीमती [अंमलबजावणीदाराचे पूर्ण नाव], वय [वय] वर्षे, आधार क्र. [आधार क्र.], राहणार [पत्ता] यांची नेमणूक 'अंमलबजावणीदार' (Executor) म्हणून करत आहे. जर काही कारणास्तव ते हे काम पाहू शकले नाहीत, तर पर्यायी अंमलबजावणीदार म्हणून श्री/श्रीमती [पर्यायी नाव] हे काम पाहतील. ५. माझ्या मालकीच्या मिळकतींचा तपशील (Schedule of Properties): मी माझ्या हयातीत स्वतःच्या कमाईतून व परिश्रमातून खालील स्थावर व जंगम मिळकती स्वकष्टार्जित (Self-Acquired) म्हणून संपादित केलेल्या असून, त्यावर माझा संपूर्ण व अनिर्बंध मालकी हक्क आहे: (अ) स्थावर मिळकत (Immovable Property): फ्लॅट क्र. [फ्लॅट क्रमांक], मजला [मजला], इमारत नाव [इमारतीचे नाव], [सोसायटीचे पूर्ण नाव] सहकारी गृहनिर्माण संस्था मर्यादित, [रस्त्याचे नाव], [परिसर], [शहर/गाव], पिनकोड [पिन], सीटीएस क्र. [CTS No.] व सर्व्हे क्र. [Survey No.], क्षेत्रफळ अंदाजे [क्षेत्रफळ] चौ.फूट (बिल्ट-अप). (ब) जंगम मिळकत (Movable Property): १. स्टेट बँक ऑफ इंडिया, शाखा [शाखा], बचत खाते क्र. [खाते क्र.] मधील शिल्लक रक्कम. २. बँक मुदत ठेवी (Fixed Deposits): [बँकेचे नाव], एफडी पावती क्र. [पावती क्र.]. ३. डीमॅट खाते: [डिपॉझिटरी नाव], क्लायंट आयडी [डीमॅट क्र.] मधील सर्व शेअर्स व म्युच्युअल फंड्स. ४. बँक लॉकर क्र. [लॉकर क्र.], [बँकेचे नाव व शाखा] मधील सोन्या-चांदीचे दागिने व वस्तू. ५. चारचाकी वाहन क्र. [गाडी क्रमांक]. ६. मिळकतीचे वाटप आणि अधिकार (Devolution of Assets): माझ्या मृत्यूनंतर माझ्या मिळकतीचे वाटप खालीलप्रमाणे होईल: (अ) माझी वरील परिच्छेद ५(अ) मधील स्थावर मिळकत (फ्लॅट) चा संपूर्ण मालकी हक्क, अधिकार व ताबा मी माझे/माझी [नाते व लाभार्थ्याचे नाव] यांना पूर्णपणे देत आहे. माझ्या मृत्यूनंतर ते/त्या या मिळकतीचे एकमेव पूर्ण मालक राहतील. संबंधित गृहनिर्माण संस्थेने (CHS) त्यांच्या नावे शेअर्स व फ्लॅट ट्रान्सफर करून घ्यावा. (ब) जंगम मिळकतीचे वाटप: वरील परिच्छेद ५(ब) मधील बँक खाती, मुदत ठेवी, शेअर्स व दागिन्यांचे वाटप मी माझे/माझी [नाते व लाभार्थ्याचे नाव] यांना समान / विशिष्ट प्रमाणात देत आहे. (क) नामनिर्देशन (Nomination) बाबत स्पष्टीकरण: माझ्या कोणत्याही मालमत्तेत किंवा सोसायटीत कोणाचेही नामनिर्देशन (Nominee) नोंदवलेले असले तरी, ते केवळ प्रशासकीय सोयीसाठी असून या मृत्यूपत्रातील लाभार्थ्यालाच त्या मालमत्तेची खरी मालकी मिळेल. ७. स्वाक्षरी व साक्षांकन (Attestation Clause): मी वरील सर्व मजकूर शांतपणे वाचून समजून घेतला असून, तो माझ्या इच्छेनुसार आहे याची खात्री करून मी खालील दोन स्वतंत्र साक्षीदारांच्या उपस्थितीत आज दिनांक [दिनांक] रोजी [ठिकाण] येथे माझी स्वाक्षरी केली आहे. मृत्युपत्रकर्त्याची स्वाक्षरी / अंगठ्याचा ठसा: _____________________ नाव: श्री/श्रीमती [पूर्ण नाव] ८. साक्षीदारांचे साक्षांकन विधान (Statement by Two Witnesses - Section 63): आम्ही खाली सही करणारे दोन्ही साक्षीदार याद्वारे प्रमाणित करतो की: १. मृत्युपत्रकर्ते श्री/श्रीमती [नाव] यांनी आमच्या समक्ष व उपस्थितीत या मृत्यूपत्रावर स्वतःची स्वाक्षरी केली आहे. २. स्वाक्षरी करताना ते/त्या पूर्णपणे शुद्धीवर, सज्ञान आणि निरोगी मानसिक स्थितीत होते. ३. मृत्युपत्रकर्त्यांच्या विनंतीवरून, त्यांच्या समक्ष आणि आम्ही दोघांनी एकमेकांच्या उपस्थितीत साक्षीदार म्हणून स्वाक्षऱ्या केल्या आहेत. साक्षीदार क्रमांक १: स्वाक्षरी: _____________________ पूर्ण नाव: [साक्षीदाराचे नाव] वय: [वय] वर्षे, व्यवसाय: [व्यवसाय] पत्ता: [पूर्ण पत्ता] आधार क्रमांक: [आधार क्र.] साक्षीदार क्रमांक २: स्वाक्षरी: _____________________ पूर्ण नाव: [साक्षीदाराचे नाव] वय: [वय] वर्षे, व्यवसाय: [व्यवसाय] पत्ता: [पूर्ण पत्ता] आधार क्रमांक: [आधार क्र.]
कृती आराखडा व टप्पे

7. टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया: मृत्यूपत्र कसे तयार करावे?

मृत्यूपत्र तयार करताना कोणतीही चूक होऊ नये आणि भविष्यात ते न्यायालयात निर्विवाद सिद्ध व्हावे, यासाठी खालील ५ सोप्या टप्प्यांचा अवलंब करा:

१

सर्व मिळकतींची यादी आणि कागदपत्रे गोळा करणे (Asset Audit)

स्वतःच्या नावावर असणाऱ्या सर्व स्थावर मिळकतींची इंडेक्स २ प्रत, खरेदीखत, सोसायटी शेअर सर्टिफिकेट, ७/१२ उतारा आणि बँक खात्यांचे पासबुक समोर ठेवा.

२

विश्वासू अंमलबजावणीदार (Executor) व दोन साक्षीदारांची निवड

मृत्यूपत्राची अंमलबजावणी करण्यासाठी विश्वासू मित्राची किंवा नातेवाईकाची अंमलबजावणीदार म्हणून निवड करा. तसेच मृत्यूपत्रात हिस्सा नसणाऱ्या दोन स्वतंत्र साक्षीदारांची निश्चिती करा.

३

साध्या पांढऱ्या कागदावर मराठीत मसुदा टाईप करणे

वरील परिच्छेद २ मधील अधिकृत फॉरमॅटनुसार साध्या A4 आकाराच्या पांढऱ्या कागदावर मृत्यूपत्र टाईप करा. मालमत्तेचे वाटप कोणाला आणि किती प्रमाणात करायचे ते स्पष्ट लिहा.

४

दोन साक्षीदारांच्या प्रत्यक्ष उपस्थितीत स्वाक्षरी (Execution)

मृत्युपत्रकर्त्याने दोन साक्षीदारांसमोर सही करावी. त्यानंतर दोन्ही साक्षीदारांनी मृत्युपत्रकर्त्यासमोर साक्षांकन विधानावर स्वाक्षरी व पूर्ण पत्ता लिहावा (कलम ६३).

५

दुय्यम निबंधक कार्यालयात (SRO) नोंदणी करणे (ऐच्छिक परंतु फायदेशीर)

मृत्यूपत्र अधिक सुरक्षित करण्यासाठी स्थानिक दुय्यम निबंधक कार्यालयात (Sub-Registrar Office) जाऊन ₹१०० भरून नोंदणी करा. नोंदणीमुळे मृत्यूपत्र हरवण्याची किंवा नष्ट होण्याची भीती उरत नाही.

शंका निरसन

8. वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न: मृत्यूपत्र मार्गदर्शन

मराठीत मृत्यूपत्र लिहिताना नागरिकांच्या मनात वारंवार निर्माण होणाऱ्या महत्त्वाच्या कायदेशीर प्रश्नांची उत्तरे:

होय, भारतीय वारसा कायदा, १९२५ (Indian Succession Act, 1925) च्या कलम ७४ नुसार मृत्यूपत्रासाठी कोणतीही विशिष्ट कायदेशीर भाषा किंवा स्टॅम्प पेपर बंधनकारक नाही. तुम्ही साध्या पांढऱ्या कागदावर (A4 Paper) स्वतःच्या हस्ताक्षरात किंवा टाईप करून मराठी भाषेत मृत्यूपत्र लिहू शकता. फक्त मृत्युपत्रकर्त्याची स्वाक्षरी आणि दोन स्वतंत्र साक्षीदारांचे साक्षांकन (Attestation under Section 63) असणे कायद्याने अनिवार्य आहे.
कायदेशीर संदर्भ व प्राधिकार

9. कायदेशीर संदर्भ आणि सर्वोच्च न्यायालय निकाल

या पृष्ठावरील माहिती आणि मृत्यूपत्र नमुना खालील केंद्रीय व राज्यस्तरीय कायदे आणि उच्च व सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्देशांवर आधारित आहे:

  • भारतीय वारसा कायदा, १९२५ (Indian Succession Act, 1925): कलम ५९ (सक्षम मन), कलम ६३ (मृत्यूपत्राचे साक्षांकन), कलम ७४ (भाषेची सक्ती नसणे), कलम २१३ (मुंबई उच्च न्यायालय प्रोबेट कार्यक्षेत्र).
  • नोंदणी कायदा, १९०८ (Registration Act, 1908): कलम १८(इ) (मृत्यूपत्र नोंदणी ऐच्छिक), कलम ४२ (सीलबंद पाकिटात मृत्यूपत्र जमा ठेवणे).
  • महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायदा, १९६० (MCS Act, 1960): कलम १५४बी-१३ (फ्लॅट ट्रान्सफर व नॉमिनीचे अधिकार).
  • इंद्राणी वाही विरुद्ध निबंधक (Indrani Wahi v. Registrar of Co-op Societies, 2016 SC): सुप्रीम कोर्टाचा निकाल - नॉमिनी केवळ विश्वस्त असून कायदेशीर मालक मृत्यूपत्रातील वारसच असतो.
  • एच. वेंकटचाला अय्यंगार विरुद्ध बी.एन. थिम्मजम्मा (1959 SC): मृत्यूपत्राची सत्यता सिद्ध करण्यासाठी संशयास्पद परिस्थिती दूर करण्याची जबाबदारी.
अधिकृत शासकीय पोर्टल:IGR Maharashtra•सर्व कायदेशीर टेम्पलेट्स•मृत्यूपत्र नोंदणी सेवा
मृत्यूपत्र नमुना